بام سبز

۱۳۹۷/۰۶/۰۷ ۰۹:۳۷:۰۰

امروزه پیشرفت و گسترش آپارتمان ها در سطح شهر، باعث شده که فضای خانه ها نسبت به گذشته کوچک تر شوند و فضایی به نام حیاط، جایی در معماری خانه ها نداشته باشد. اما معماران برای پر کردن خلأ موجود، از تعبیه کردن بام سبز روی پشت بام ساختمان ها استفاده می کنند. بام سبز، نوعی از تولید و گسترش فضای سبز است که بر حفظ محیط زیست و افزایش پوشش گیاهی تمرکز دارد. گیاهان استفاده شده روی بام، متنوع هستند که می تواند گستره ای از کمترین پوشش گیاهی مثل چمن، تا بیشترین پوشش گیاهی مثل درخت و باغ داشته باشد. گیاهان باغ بام حتی می تواند از نوع گیاهان مصنوعی نیز باشد. البته برای انتخاب نوع گیاه باید به نوع سیستم بام نیز توجه کرد. برای ساخت بام سبز باید بستر مناسبی را برای کاشت گیاه فراهم کرد.

خاستگاه اصلی بام سبز را می توان در کشورهای اسکاندیناوی و ایسلند جست. به دلیل سردسیر بودن اقلیم منطقه، مصالح چندانی برای ساخت و ساز یافت نمی شد؛ بنابراین از هر آنچه که در طبیعت اطراف خود در دسترس داشتند، استفاده می کردند؛ از جمله کلوخ چمنی، شاخه ها و سنگ. استفاده از این نوع متریال در این سرزمین های سردسیر، نوعی عایق حرارتی نیز محسوب می شده و ساکنان ساختمان ها را از گزند سرما حفظ می کرد. همچنین برای جلوگیری از انباشته شدن آب باران، سقف را به صورت شیب دار می ساختند تا آب باران از سقف به پایین هدایت شود؛ چیزی شبیه سقف های شیروانی امروزی.

برای آماده سازی بستر گیاه باید توجه داشته باشیم که علاوه بر لزوم وجود محیطی برای کشت، بام باید دارای 3 لایه دیگر نیز باشد که شامل لایه زهکشی، لایه محافظت از گیاه و در نهایت به قسمتی می رسیم که سقف نام دارد. در ادامه به بررسی هرکدام از این ها می پردازیم. نوع گیاهی که برای بام انتخاب می شود، باید متناسب با آب و هوا و اقلیم منطقه باشد. همچنین باید به نوع سازه و سیستم بام نیز توجه شود و این موضوع را در نظر گرفت که هرچه ضخامت سقف کمتر و سقف سبک تر باشد، نتیجه حاصل شده بهتر خواهد بود. بنابراین بهتر است گیاهانی را انتخاب کرد که بتوانند در خاکی با ضخامت کمتر رشد کنند. با توجه به ارتباط مستقیم میزان فاصله از سطح زمین و تغییر آب و هوا، هنگام انتخاب گیاهان باید به شرایط و مقاومت آن ها در برابر تغییرات آب و هوایی، یخبندان و سرما، تابش مستقیم خورشید و کم آبی، دقت کرد.

از دیگر مواردی که باید حین ساخت بام سبز در نظر گرفت این است که وزن گیاه باید سبک تر از خاکی باشد که روی بام قرار می گیرد. به عبارت دیگر، وزن آن در حالت اشباع از آب، نباید بیشتر از 850 کیلو گرم در هر متر مربع باشد. برای کاهش وزنی که خاک به بام تحمیل می کند، می توان از مصالحی مانند گیاخاک و سنگ استفاده کرد.

خاک بام سبز همیشه مرطوب است؛ این رطوبت می تواند بر اثر آب باران ایجاد شده باشد یا به دلیل آبیاری گیاهان. این آب اگر در خاک باقی بماند، به لایه های زیرین نفوذ می کند و از طریق دیوار ها و یا سقف، وارد سازه ساختمانی شود؛ در نتیجه به مرور باعث از بین رفتن مصالح خواهد شد. به همین دلیل زیر محیط کشت گیاه و بالای لایه محافظت، از سیستمی به نام سیستم زهکشی استفاده می شود که آب اضافه را به خارج از ساختمان هدایت می کند. این کار از طریق لوله های سفالی انجام می شود که آب را به خود جذب کرده و به بیرون هدایت می کند. برای این کار ممکن است از ناودان های تعبیه شده روی سقف شیروانی نیز استفاده شود و یا طراحی خود بام، این امکان را فراهم کند.

قسمت دیگر که لایه محافظ نام دارد، روی سقف و عایق قرار می گیرد و مانع آسیب پذیری ریشه گیاهان می شود. این لایه می تواند از ورق های مسی، پلاستیکی و یا ورقه ای از بتن سبک باشد. حتی می توان ترکیبی از همه این مواد را برای لایه زهکشی به کار برد.

برخلاف روف گاردن که تأکید بر ایجاد فضایی آرامش بخش برای استراحت افراد است و در آن ترکیبی از طبیعت و لوازم آسایش انسان را می توان مشاهده کرد، در طراحی بام سبز باید به نزدیکتر شدن هرچه بیشتر محیط بام به طبیعت واقعی تلاش کرد و اجرای پوشش گیاهی روی بام، در اولویت است. البته علاوه بر وجود این سرسبزی ها، وسایلی مانند صفحات خورشیدی و یا سیستم جمع آوری آب باران برای مصرف مجدد هم در بام سبز به کار برده می شوند که این مورد هم در راستای اقداماتی برای حفظ محیط زیست و صرفه جویی در منابع انرژی است. بام سبز علاوه بر کاهش آلودگی هوا و فیلتر فلزات سنگین آب باران، در کاهش آلودگی صوتی نیز مؤثر است؛ به این صورت که خاک، فرکانس های بالای صدا را فیلتر می کند و گیاهان بام سبز، فرکانس های پایین را. با توجه به توسعه شهرسازی، پدیده ای به نام "اثر جزایر حرارتی" پدید آمده که موجب افزایش گرما در مناطقی از شهر شده است؛ به این صورت که این مناطق از شهر به میزان قابل توجهی از مناطق روستایی اطراف، گرمتر است. یکی از کاربردهای بام سبز، تعدیل دما و کاهش اثر جزایر حرارتی بین 50 تا 90 درصد است.

چنانچه در مقاله "بام سبز" به صورت مفصل شرح داده شد، فضای سبز روی بام ها سیستم های مختلفی برای اجرایی شدن دارند که در این میان، بام سبز بیشتر از سیستم پهناور بهره می برد. در این سیستم، بام سبز با ضخامت کمی ساخته شده و به همین دلیل، تنها یک یا دو نوع گیاه در آن کاشته می شود. بر همین اساس، باید توجه داشت که بار زیادی به سقف وارد نشود و به هیچ کس به جز فردی که مسئولیت نگهداری گیاهان را برعهده دارد، اجازه رفت و آمد داده نشود. اگر می خواهید از این نوع سیستم در سقف های شیب دار استفاده کنید، دقت کنید که شیب سقف بین 10 تا 20 درصد باشد. در صورت استفاده از شیب بیشتر –آن هم حداکثر 30 درصد- باید از زهواره استفاده کرد.

برخلاف آنچه ممکن است از بام سبز در ذهن ها متصور شود، آنچه روی بام قرار می گیرد، فضای سبز یکنواختی نیست.  در طراحی بام سبز می توان از اشکال مختلف پوشش گیاهی استفاده کرد که موجب از بین رفتن یکنواختی محیط و عدم خستگی چشم می شود.

با توجه به اینکه انسان و طبیعت از دیرباز، پیوندی ناگسستنی با یکدیگر داشته اند، ایجاد بام سبز می تواند یکی از عوامل کاهش استرس در بشر –به خصوص در زندگی ماشینی امروزه- باشد.

نظرات کاربران
نظر شما
اگر تصویر خوانا نیست اینجا کلیک کنید
همزمان با تأیید انتشار نظر من، به من اطلاع داده شود.
* نظر هایی كه حاوی توهین است، منتشر نمی شود.
* لطفا از نوشتن نظر های خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.